
کتاب طرح بزرگ نوشته استیون هاوکینگ و لئونارد ملودینوف را خواندم. اگر دروس ریاضی فیزیک و شیمی دبیرستان را خوب خوانده باشید و درباره نجوم و فیزیک کوانتوم و الکترومغناطیس و همچنین معارف اسلامی مخصوصا برهان نظم و جبر و اختیار اطلاعات مناسبی داشته باشید میتوانید این کتاب را بخوانید.
استیون هاوکینگ دانشمند اخترشناس انگلیسی است که دچا. نوعی بیماری خاص است که قدرت هرگونه تحرک حتی تکلم را از او سلب کرده. طبق نقل او به کمک کامپیوتر هوشمند خاصی که تفکرات او را به کلمه ترجمه می کند بصورت رباتیک حرف میزند.
کتاب طرح بزرگ کتابی است در مرز فیزیک و فلسفه. تلاشی عقلانی برای تفسیر مادی از جهان. از ذرات بنیادی الکترون و پروتون و کوارک و مزون تا اجرام عظیم آسمانی و کهکشانها. عبدالحسین صبوری بنظر من خوب کتاب را ترجمه کرده است. اگرچه ادبیات موجز کتاب آنرا بسیار فنی و سخت کرده ولی ایراد زیادی که در ترجمه چنین کتبی مرسوم است مشاهده نکردم.
چکیده کتاب این است که جهان مجموعه مواد است که با قوانین خاصی کار می کند. جهان را هر طور تصور بکنید مشمول قوانینی است که در یک محدوده مشخص معتبرند. مثلا با قوانین نیوتن میشود در یک محدوده امور را سر و سامان داد مثلا ماشینها را ساخت، با نسبیت عام اینشتین میشود در محدوده دیگری با همان مواد کار کرد، با قوانین ماکسول همینطور و با قوانین اتمی همینطور و ...
جهان های بدیل و موازی را توضیح می دهد و سعی میکند بین دستگاههای نظری مثل کوانتوم و نسبیت عام همنشینی برقرار کند.
نویسندگان با تعمیم قوانین کوانتوم بر پیدایش هستی نتیجه میگیرند که وقوع جهان دیگری همچون جهان ما علیرغم بسیار بسیار خاص بودن جهان ما، ممکن است. اگرچه شرایط زیستی همچون شرایط زمین را بسیار بسیار خاص و ویژه می بینند ولی با این حال وقوع مجدد آن یا وجود آن در جای دیگر جهان را محتمل می دانند.
اگرچه هاوکینگ یک بیخدا معرفی شده ولی در هیچ جای کناب صریحا وجود خدا را نفی نکرده است. او از یک نظریه بنام نظریه ام نام میبرد که اگر بتوان له آن دست یافت مجموعه قوانین موجود فیزیکی را میتوان یکجا جمع کرد و با آن نظریه همه ابعاد و جنبه های هستی را توجیه کرد و حتی اراده خدا را هم میشود فهمید یعنی به آن احاطه پیدا کرد. کتاب تلاش می کند وجود چنین نظریه ای را اثبات کند یا حداقل احتمال وجود چنین نظریه ای را ثابت کند. تلاش آنان همچون سایر دانشمندان ملحد قرون ۱۹ و ۲۰ بر این است که قدرت تصرف بشر بر جهان را توسعه داده و او را از نیاز به خدا رهایی بخشند.
در جای جای کتاب به افسانه ها و روایات بنیادی مکاتب و ملل مختلف از انجیل گرفته تا افسانه های مایایی و متون مصری و چینی استفاده می کند تا پیدایش خلقت را امری مادی توصیف کند. جالب این است که هیچ اشاره ای به منابع بسیار غنی اسلامی بر پیدایش خلقت و مسایل فلسفی نمیکند. این نادیده گرفتن متون ارزشمند و غنی اسلامی غیرطبیعی جلوه میکند.
اینکه جهان را صرفا فیزیک مادی میبیند و وارد مسایلی معنوی از جمله عشق، محبت، درد، همنوع دوستی و علاقه به فرزند و طبیعت و اساسا همین شوق فراوان به دانستن را نمی شود حق قضاوت درباره توجیه پیدایش هستی تحت نظریه ام را از او سلب میکند.
بالاخره کتاب طرح بزرگ را یکی از آخرین تلاشهای مذبوحانه در سلسله تولیدات علوم پایه در دستگاه تمدنی غرب دیدم که پس از دو قرن تابش و جولان و تسلط بر نظام جهانی اکنون رو به افول نهاده است.